Çerkeslerde Selamlaşma, İyi Dilek ve Temenniler.

İnsanların karşılaştıklarında veya bir araya geldiklerinde selamlaşmaları her toplumda olduğu gibi Çerkeslerde de çok eski bir gelenektir. Selam vermediğinizde karşınızdaki insan incinir, hatta üzülebilir. Ona karşı bir hoşnutsuzluğunuzun olduğunu, onu önemsemediğinizi, küçümsediğinizi veya ona karşı bir kin beslediğinizi düşünebilir.

Selamlaşmak karşılıklı sözlü iletişimin (konuşmanın) başlangıcıdır. Söze ilk olarak selamlaşarak başlanır. Selam vermeden konuşmaya başlamak edebe aykırıdır.

Her toplumun kendisine özgü selamlaşma şekilleri vardır. Çerkeslerinde kendilerine özgü selam şekilleri vardır.

Çerkeslerde en çok “İyi sabahlar, iyi günler, iyi akşamlar, Selamünaleyküm” gibi selamlaşma şekilleri kullanılır. Selamlaşma esnasında, selamlaşan insanların yaşı, birbirlerine yakınlık dereceleri,  mekan ve zaman ilk hitap sırası ve söze başlama açısından çok önemlidir.

Kadın, erkek, yaşlı, genç herkes günün saatlerine uygun selamlaşma konusunda (iyi sabahlar, iyi günler, iyi akşamlar, iyi geceler gibi) hassasiyet gösterirler. “Selamün Aleyküm” şeklindeki selamlaşmayı genellikle yaşlı erkekler kullanır, gençler ise “selam” derler.

Selam hitaplarına karşı verilecek cevaplar genellikle selam verene karşı iyi dilek temennisi, dua (şü`ıfes) şeklinde olur. Selam karşılıkları ise şu şekildedir. Thaweğepsew (Allan seni ondursun-Allah sana sağlık sıhhat versin.), Alahım Şü`ı weĺeğu` (Allah seni sevsin.), Alahın Yineşü`ı Kıpşef (Allah’ın şefaatı-mağfireti üzerine olsun, Allah sana iyiliklerle muamele etsin, Allah sana iyi gözle baksın.), Şü`ı Kıbdeḣu` (İyilikler, güzellikler seninle birlikte olsun) Şü`ı zış`erer weyfede ćal (İyilikler yapan senin gibi gençlerdir.), Nasıpışü`e woḣu (Bahtın açık olsun)

Bu tür selam cevaplarında zaman ve mekândan ziyade karşınızdaki insanın yaşı daha çok önemlidir. Örneğin “Thaweğepsew” (Allan seni ondursun-Allah sana sağlık sıhhat versin.) hitabını genelde yaşlılar gençlere karşı kullanır.

SELAM VE KARŞILIKLARI

SELAM ŞEKLİ CEVAP ŞEKLİ
Wimafe Şü`ı-Wipşedıj (Wipçedıj) Şü`ı, Wipçıha Şü`ı, Wiçeş Şü`ı

(İyi günler, iyi sabahlar, İyi akşamlar, İyi geceler)

* Thaweğepsew (Allan seni ondursun-Allah sana sağlık sıhhat versin.)

* Alahım Şü`ı weĺeğu` (Allah seni sevsin.)

* Alahın Yineşü`ı Kıpşef (Allah’ın şefaatı-mağfireti üzerine olsun, Allah sana iyiliklerle muamele etsin, Allah sana iyi gözle baksın.)

* Şü`ı Kıbdeḣu` (İyilikler, güzellikler seninle birlikte olsun)

* Wuselam şü`ıće zerahaw Tham wişeğa`ı. (Allah selamı iyilikle-muhabbetle karşılananlardan eylesin.)

Selamün Aleyküm. Aleyküm Selam.
Selam Selam

ÖRNEK SELAMLAŞMA KONUŞMALARI:

  1. * Wimafe ş`ı Fadimet. (İyi günler Fadimet)

Yaşlı kadın yan yan bakarak.

  • Thaweğepsew sinart. Kaqo, keblağ. (Allah seni ondursun Nart’ım. Gel, buyur.)
  1. Yecenıkuya’de bir gün iki adam karşılaşır.

* Wimafe şü`ı Koćas. (İyi günler Koćas)

* Alahem şü`ı weĺeğu` Habeç. (Allah seni sevsin Habeç)

* Sıd, Tham ıome, sıdew şüşıt. Ćalexer sıdew ḣure. (Allahın izniyle nasılsınız? Çocuklar nasıl?)

* Axer arıba ziuj sitır Habeç. (Bende onları arıyorum ya Habeç)

  1. Avlu önündeki uzun kütük oturağın üzerinde oturuyordu Hacımos.

* Wimafe şü`ı Hajemos. (İyi günler Hacımos) diyerek Sefer ilk önce selamı verdi.

* Tham şü`ı weĺeğu`. Sıd Tham ıome taĺenıko şükezıhığer. (Allah seni sevsin. Allah’ın izniyle sizi bizim diyarlara getiren nedir.)

İyi günler, sabahlar, akşamlar, geceler gibi selamların sonuna “woḣu apşiy” (Olsun/olasın) şeklinde (Pçedıj şü`ı woḣu apşiy-İyi sabahların olsun) ifade eklendiği de olur. Ancak bu ifadeyi genellikle yaşlılar kullanır. Bu ifadeler günümüzde neredeyse kullanılmaz olmuştur.

* “Şümafe şü`ı woḣu apşiy.” Tambır selam kıxığ. //”İyi günleriniz olsun.” Diye Tambır selam verdi.

* Tham şü`ı weĺeğı` hace, keblağ. (Allah seni sevsin misafirimiz. Buyur)

Selamün Ayelküm/Aleyküm Selam şeklinde ki selamlaşma şeklinde zaman ve mekânın önemi yoktur. Bu selam şeklini yaşlı erkekler kullanır. Gençler “selam” şeklinde selamlaşır. Bu selam şeklinde resmiyet yoktur. Genelde yaşıt olanlar kullanır. Yaşlılara “Selam” demek uygun karşılanmaz. Genç biri yaşlı birsine “selam” şeklinde hitap ederse, saygıda kusur etmiş sayılır.

Misfir tarihin her döneminde Çerkesler için çok değerli olmuştur. Neredeyse misafir kutsanmıştır. Misafir konusunda yüzlerce atasözleri de mevcuttur.

* Misafir her şeyden önde gelir.

* En fakir Adige bile misafir ağırlamayı kutsal sayar.

* Misafir gelecek diye sakla, gelmedi diye yeme.

* Misafirin çocuğu olmaz.

* Kötü misafir yoktur.

* Nefret ettiğin birisi dahi misafirin olursa, o artık senin en kıymetli arkadaşındır.

* Ev sahibi misafirin hizmetkarıdır.

* Misafirin uğramadığı ev karanlıktır.

* Ölün varsa bile misafirine belli etme.

* İyi insan misafirsiz kalmaz.

MİSAFİR HİTAPLARI VE KARŞILIKLARI

MİSAFİR HİTAPLARI

CEVAPLARI

* Sıdew şüşıt. (Nasılsınız)

* Sıdew şüḣure.(Bir sıkıntınız yoktur inşallah?)

* Sıdew şüşıı` . (Yaşamınız nasıl?)

* Sıd şükebar. (Haberleriniz nasıl?)

* Sıw şüpsawunığer.(Yaşamınız nasıl geçiyor?)

* Şüwwınçexeba.(Sağlığını-sıhhatiniz nasıl?)

* Sıd jüğaḣexerer.(Nerler yapıyrosunuz?)

* Tızćeupćen fedexer sıdew şıtıx.(Sormamız gerekenler nasıl?)

 

 

* Tıpsaw, tışü`ı. (Sağız, İyiyiz)

*Şüpsawme tıpsaw. (Siz iyiyseniz bizde iyiyiz.)

* Berçet bosın, tham ıome tıpsaw.(Berek versin/olsun Allah’ın izniyle iyiyiz.)

* Tham ıome ḣuşt.(Allah’ın izniyle bir sıkıntımız yok.)

* Thamće şukur, zımiy tışıćerep. (Allah’a şükür bir eksiğimiz yok.)

* Thar raze kıpfeḣu`.(Allah razı olsun)

* Ḣuşt, mamır, mıḣun şı`ep. (Gayet iyiyiz, huzurumuz yerinde, bir yaramazlık yok.)

* Tham psawunığe kuşüyet.(Allah sağlık-sıhhat versin.)

* Nasıpışü`e, beğaş`e woḣu`. (Bahtın güzel, ömrün uzun olsun.)

* Nahışü`ı wumığotıme wezeğışt. (Daha iyisi olmayacaksa, buna da şükür)

* Tışıı` Tham ıoremće.(Allahın izniyle yaşıyoruz.)

* Şö sıdew şüşıt.(Siz nasılsınız?)

* Šıquy-yıniy şüpsawuxeba.(Büyük-küçük sağlınız yerindemi?)

* Şüwzınçexeba.(Sağlığınız-sıhhatiniz yerindedir inşallah.

 

Devam edecek….

Yararlanılan Kaynak : Adıǵeme Yazedeguşıaç // Tharkuaḣo A. // Maykop 2005

 

4,729 total views, 1 views today

Yorum Yap